‘Sociale veiligheid zorgt voor topprestaties bij Orkest Phion’

De sociale veiligheid in de cultuursector kan beter, zo blijkt uit een onderzoek van de Vereniging van Nederlandse Orkesten (VvNO). Reden voor Orkest Phion om er actief mee aan de slag te gaan. Met mooie resultaten. De aanpak is inspirerend voor alle organisaties die hun medewerkers in topvorm willen brengen én houden.

‘Sociale veiligheid is niet de afwezigheid van onveiligheid, maar de aanwezigheid van verbinding’, stelt Inge Grevink, al twintig jaar celliste bij Orkest Phion en projectleider van de werkgroep Sociale veiligheid. ‘Een orkest moet een topprestatie neerzetten onder grote druk. Op het podium telt die ene seconde waarin het goed moet gaan. Elkaar steunen is dan extra belangrijk, maar hoe weet je wat de ander nodig heeft? Hoe zorg je ervoor dat je zelf goed kunt presteren? Daarvoor is verbinding nodig en daaraan werken we bij Orkest Phion op een concrete manier.’

Gedragscode

‘We zijn begonnen met het gezamenlijk opstellen van een gedragscode’, vertelt Marieke Muller, manager mens & organisatie bij Orkest Phion. ‘Belangrijk is dat zowel de staf, de musici als het management hieraan hebben meegewerkt, zodat de code van iedereen is. Van de ingekorte gedragscode hebben we een banner gemaakt met daarop de handtekeningen van alle medewerkers. Hierin staat onder meer dat dat we samen verantwoordelijk zijn voor een veilige en open werkcultuur. Concreet betekent dit bijvoorbeeld dat we met elkaar praten en niet over elkaar. Het klinkt misschien als een open deur, maar dat is het toch niet. Alle verandering begint namelijk bij bewustwording. Bovendien kun je op de code terugvallen als je iemand ergens op wilt aanspreken.’

Feedback

Ook het openstaan voor het geven en ontvangen van feedback staat in de gedragscode. Inge geeft een voorbeeld. ‘Stel dat je vindt dat degene naast je te hard speelt, hoe breng je dit dan op een goede manier over? Dit hebben we concreet geoefend met trainingsacteurs. We beginnen met het vragen of een terugkoppeling welkom is en houden het vervolgens bij onszelf. Dit wil zeggen dat je niet zegt dat iets zo ís, maar dat jij het zo ervaart.

Daarna check je hoe de feedback wordt ontvangen. Tijdens de trainingen hebben we ervaren dat het belangrijk is elkaar actief de ruimte te geven, zodat er een open gesprek kan ontstaan. Verder is het moment waarop je iets zegt van belang. Even zitten met een kop koffie of thee kan wonderen doen. En natuurlijk: ‘c’est le ton qui fait la musique’, het is de toon die de muziek maakt. Het geven van feedback is overigens geen standaard riedeltje. Iedereen is anders en juist als je daar oog voor hebt, ontstaat er verbinding.’

Spierpijn

Wordt er nu meer feedback gegeven bij Orkest Phion? ‘Ik heb de indruk van wel’, zegt Inge. ‘Natuurlijk wordt er wel eens gekscherend gedaan over de kop koffie of thee die met elkaar gedronken zou moeten worden, maar dat is alleen maar goed. Dit betekent dat de gedragscode leeft. Verder is het natuurlijk ook wennen om feedback te geven en te ontvangen. Het kan weleens een beetje zeer doen, maar ik zie dat als spierpijn die hoort bij het trainen. Gaandeweg wordt dat beter.’

Hiërarchische organisatie

Kun je een orkest vergelijken met andere organisaties? ‘Jazeker, ook andere organisaties verlangen topprestaties van hun personeel en overal moet het individu zich soms wegcijferen voor het grote geheel’, aldus Marieke. ‘Een orkest kent een strakke hiërarchie waarin bijvoorbeeld de dirigent, de aanvoerders, de concertmeester en tutti musici een andere rol hebben. Iedereen is rolvast. In bedrijven waarin bijvoorbeeld veiligheid een belangrijke rol speelt, is dat ook het geval. Verder is er, net als in veel andere organisaties, altijd tijdsdruk. Binnen een beperkt aantal repetities moet het programma staan. Voor de topprestatie moeten individuen zich soms dus conformeren aan de organisatie, maar dat betekent niet dat mensen hun mond moeten houden. Ruimte voor feedback moet er altijd zijn. Daarom zijn we onlangs gestart met groepsgesprekken per instrumentengroep met de artistiek leider erbij om te reflecteren op de samenwerking tijdens repetities en concerten.’

Reputatie

Waarom zouden ook ondernemers zich met sociale veiligheid bezig moeten houden? Marieke: ‘Simpelweg omdat je dan het maximale resultaat bereikt, in ons geval de beste uitvoering. Ook bedrijfsmatig werkt het. Na anderhalf jaar zien we het verzuim dalen, net als het ongewenst verloop. Op langere termijn is het goed voor de reputatie. Belangrijk, zeker wanneer goed personeel schaars is.’